تسویه حساب

تهمينه ميلاني كارگردان سينماي ايران، ساخت فيلم‌هاي آموزشي را براي كودكان ضروري دانست و گفت: هيچ كس ترديدي در زمينه تأثيرات بسيار فيلم‌هاي آموزشي در زمينه تربيت كودكان و نوجوانان ندارد.

به گزارش پارس توریسم وبه نقل از ستاد خبري جشنواره فيلم رشد، تهمينه ميلاني كارگردان سينماي ايران، ساخت فيلم‌هاي آموزشي را براي كودكان ضروري دانست و گفت: هيچ‌كس ترديدي درزمينه تأثيرات بسيار فيلم‌هاي آموزشي در زمينه تربيت كودكان و نوجوانان ندارد.
اين كارگردان سينماي ايران با اشاره به اين كه فيلم‌هاي آموزشي نقش قابل‌توجهي در زمينه تأثيرگذاري بركودكان دارند، گفت: با فيلم‌هاي آموزشي كودكان و نوجوانان با حقوق خود آشنا مي‌شوند.
ميلاني كه چند سال پيش فيلم «مي‌ترسم پس دروغ مي‌گويم» را به سفارش يونيسف درباره علل دروغگويي كودكان ساخته است، درباره اين فيلم گفت: اين فيلم تأثيرات بسياري داشت و كارشناسان جشنواره فيلم رشد از آن استقبال خوبي كردند و از فيلم خوش‌شان آمده بود.
وي با اشاره به اين ‌كه قرار بود قسمت دوم و سوم اين فيلم نيز ساخته شود، عنوان كرد: وجود برخي مشكلات مانع ساخت اين قسمت‌ها شد.
فيلم «مي‌ترسم پس دروغ مي‌گويم» كه به علل دروغگويي كودكان پرداخته مي‌شود، آتيلا پسياني، نگين صديق‌گويا، نيلوفر خوش‌خلق، حامد بهداد، ماه‌چهره خليلي، مهدي اميني‌خواه، سحر ذكريا، مهناز افشار، مريم كاظمي، ناهيد مسلمي و ژاله شعاري و 30 نفر دانش‌آموز مدرسه گيو به ايفاي نقش مي‌پردازند.
چهلمين دوره جشنواره بين‌المللي فيلم رشد با هدف ايجاد نوآوري، خلاقيت، بالا بردن سطح كيفي فيلم‌هاي آموزشي، فرهنگي، تربيتي و اجتماعي و ايجاد فرصت و انگيزه براي فيلم‌سازان، نويسندگان و هنرمندان در زمنيه ياد شده و به منظور توسعه آموزش و فرهنگ مدارس با بخش تخصصي فرهنگيان و دانش‌آموزان فيلمساز از هفتم تا چهاردهم آبان ماه در تهران برگزار مي‌شود.

تهمینه میلانی کار گردان سینما که به تازگی از جشنواره فیلم شانگهای برگشته است استقبال از فیلم تسویه حساب دراین جشنواره را فوق العاده خواند .

میلانی که در طول سفرش به چین دراکسپوی شانگهای نیز حضور یافته بود در ،، گفت وگو با پارس توریسم ،اکسپوی شانگهای را عظیم وخارج ازتصور توصیف کرد وگفت :اکسپوی شانگهای واقعا بی نظیرو بزرگ بود وما فقط توانستیم از دوغرفه دیدن کنیم .

وی ادامه داد: به عنوان مثال برای غرفه آلمان باید 4ساعت در صف می ایستادیم

میلانی که با فیلم تسویه حساب در جشنواره شانگهای حضور یافته بود بااشاره استقبال مردم چین از این فیلم گفت : درزمان نمایش این فیلم ،سالنهای نمایش مملو از تماشاگر بود وتماشاگران به شدت فیلم را تشویق می کردند .و معلوم بود از فیلم خوششان آمده است .

فیلم تسویه حساب تهمینه میلانی از میان 3200فیلم به عنوان یکی از 16 فیلم بخش مسابقه جشنواره معتبر شانگهای انتخاب شده بود.

«تهمينه ميلاني» كه با فيلم «تسويه حساب» در جشنواره فيلم شانگهاي شركت كرده بود، با بدرقه محمد صفري به ايران بازگشت.

«محمد صفري» سفير ايران در چين در آخرين لحظات حضور ميلاني در چين، اين كارگردان سينما را ملاقات كرد.

براساس اين گزارش، تهمينه ميلاني كه با فيلم «تسويه حساب» به همراه بازيگران و تهيه‌كننده فيلمش در جشنواره شانگهاي چين شركت كرده بود، با بدرقه صفري راهي ايران شد.

به گزارش فارس، «تسويه حساب» از بين 20 فيلم متقاضي شركت در جشنواره شانگهاي پذيرفته شد و مورد استقبال مخاطبين نيز قرار گرفت.

جشنواره فيلم شانگهاي 20 ژوئن (30 خرداد) به كار خود پايان داد.
تهمينه ميلاني «تسويه حساب» را سال 83 كارگرداني كرده است و در اين فيلم مهناز افشار، لادن مستوفي، السا فيروز‌آذر، بهاره افشاري، اكبر عبدي، سياوش تهمورث و حامد بهداد به ايفاي نقش پرداختند.

در خلاصه داستان اين فيلم آمده است: «تسويه حساب» نقدي اجتماعي است در مورد آسيب‌هاي اجتماعي، به ويژه در ميان زنان و علل بزهكاري آنها.

نقد اخلاقي تسويه‌حساب
سنگ روي سنگ بند نمي‌شود
سروش دباغ

1- چندي پيش «تسويه‌حساب» را در يكي از سينماهاي تهران ديدم. فيلم داستان دختراني را روايت مي‌كند كه از خانه مادر و پدر خويش فراري و گريز‌ان بوده، با انواع دردها و رنج‌ها دست و پنجه نرم كرده و چند صباحي طعم زندان را چشيده‌اند. آنها، پس از آزادي از زندان، در منزلي گرد هم مي‌‌آيند و با يكديگر عهد و پيمان مي‌بندند كه از مردان انتقام بگيرند. از اين‌رو، دختران جوان بر سر راه مردان قرار مي‌گيرند و شكارهاي خود را از ميان مرداني انتخاب مي‌كنند كه مي‌خواهند از دختران جوان سوءاستفاده و به همسران‌شان خيانت كنند. آنها با تهديد و آزار و اذيت جسمي و اخذ وجه قابل توجهي، به زعم خويش، مردان را متوجه كار ناپسندشان كرده، رها مي‌كنند...
به نظر مي‌رسد فيلمساز مي‌كوشد دختران و خانواده‌هايي را به تصوير بكشد كه با مشكلات فرهنگي، معيشتي، اجتماعي فراواني دست و پنجه نرم مي‌كنند؛ فقر و فاقه‌اي كه تا عمق استخوان نفوذ مي‌كند و خانواده‌ها را متلاشي مي‌كند. «تسويه‌حساب» در عين حال مرداني را نشان مي‌دهد كه فار‌غ‌دلانه به همسر و خانواده خويش خيانت مي‌كنند. مي‌توان چنين انگاشت كه غرض از ساختن فيلم برآفتاب افكندن اتفاقاتي است كه زير پوست شهر جريان دارد و احتمالاً بسياري از ما از آنها غافليم و چنين تلنگرهايي براي آشنايي عميق‌تر و جامع‌الاطراف‌تري با آنچه پيرامون ما مي‌گذرد مفيد فايده است. اما قصه به همين جا ختم نمي‌شود. بغض‌هاي فروخورده‌شده و كينه‌هاي ستبر دختران قرباني‌شده مجالي براي بروز مي‌خواهند؛ از اين‌رو دست به تسويه‌حساب مي‌زنند...
به بهانه برخي مطالب مطرح‌شده در فيلم، مي‌كوشم از منظر اخلاقي به برخي نكات در ذيل اشاره كنم.
2- بنا بر آموزه‌هاي مكتب فايده‌گرايي كلاسيك، در سنت فلسفه اخلاق، كه جرمي بنتام و جان استوارت ميل از قهرمانان آنند، بيشينه شدن فايده و كمينه شدن درد و رنج بيشتر افراد جامعه قوام‌بخش كنش و داوري اخلاقي موجه است. اينكه «راست‌گويي خوب است»، «كمك كردن به ديگران خوب است» و... گزاره‌هايي هستند كه به لحاظ اخلاقي موجه‌اند، از اين‌روست كه صدور اين افعال متضمن بيشينه شدن فايده و كمينه شدن درد و رنج براي اكثريت افراد جامعه است. از سوي ديگر، اگر «آسيب رساندن به ديگران مذموم است» قابل قبول است، به اين دليل است كه بيشينه شدن درد و رنج را براي اكثريت افراد جامعه در پي دارد. در ميان فايده‌گرايان، فايده‌گرايان قاعده‌محور بر اين باورند كه اگر فعلي به صورت قاعده‌اي در سطح جامعه درآيد و صدور آن موجب بيشينه شدن درد و رنج و كمينه شدن فايده براي اكثريت افراد شود، فعل مذكور فعلي غيراخلاقي و ناموجه خواهد بود. از سوي ديگر،‌ اگر قاعده‌مند شدن يك فعل در سطح جامعه متضمن حداكثر شدن فايده‌ و حداقل شدن درد و رنج بيشترين افراد جامعه شود، صدور آن فعل از جانب كنشگران اخلاقي موجه خواهد بود. حال، با مدنظر قرار دادن ملاك يادشده، مي‌توان دريافت اگر كنش گروه دختران «تسويه‌حساب» به صورت قاعده‌اي در سطح جامعه درآيد، چه آثار و نتايج مخرب و زيان‌باري در پي خواهد داشت. فرض كنيد، به جاي يك گروه چهارنفره، 200 گروه متشكل از قربانيان تشكيل ‌شود؛ گروه‌هايي كه براي احراز حقوق ضايع‌شده خويش بر آن باشند كه از ساير شهروندان انتقام بگيرند. در عين حال،‌ برخي از اين گروه‌ها متشكل از پسران قرباني‌اي خواهند بود كه با توجه به قدرت جسماني بيشتر، لطمات جبران‌ناپذيرتري بر جاي خواهند گذاشت. در آن صورت، چه بر سر انسان‌هايي كه در اين جامعه زندگي مي‌كنند خواهد آمد؟ به تعبير مشهور، در چنين جامعه‌اي ديگر سنگ روي سنگ بند نمي‌شود. مدلول اين سخن اين است كه تمسك جستن به چنين راهكارهايي براي احقاق‌ حقوق ازدست‌رفته، قوياً غيراخلاقي است و ناموجه؛ بگذريم از اينكه دختران «تسويه‌حساب» مرداني را مسوول ناكامي‌ها و بدبختي‌هاي خود مي‌انگارند كه نسبتي با گذشته آنها نداشته‌اند. بدون ترديد، رفتار مردان «تسويه‌حساب» غيراخلاقي و ناموجه است و به تعبير كانت، متضمن خوارداشت و نفي كرامت انساني است، اما واكنش دختران متناسب با كنش غيراخلاقي مردان نيست. به همين سبب است كه اخلاقاً نمي‌توان با دختران قرباني همدلي كرد بلكه تنها مي‌توان بر نگونبختي آنها گريست و بر ايشان ترحم آورد.
3- به تصوير كشيدن چنين چهره‌هايي از زنان در «تسويه‌حساب»، برخلاف آنچه ممكن است به ذهن برخي متبادر شود، با قرائتي از فمينيسم كه براي روزگار كنوني ايران ما كارآمد است نسبتي ندارد. بخش قابل توجهي از فمينيست‌ها در پي به دست آوردن حقوق ازدست‌رفته زنان‌اند، نه ترسيم چهره‌اي خشن از آنها يا دفاع از زناني كه به حقوق مردان تعرض مي‌كنند. فمينيست‌ها در پي تخفيف و پايمال كردن حقوق بنيادين مردان نيستند بلكه از حقوق بنيادين زنان و مردان تو‌امان دفاع مي‌كنند. عموم فمينيست‌‌ها بغض‌هاي فروخورده شده را محمل مناسبي براي تسويه‌حساب و انتقام گرفتن از ديگران نمي‌دانند. چه مردان به اين عمل مبادرت ورزند و چه زنان، هر دو مورد خطاست. اگر قرار است ايده‌هاي فمينيستي به تصوير كشيده شود و به جان مخاطبان «تسويه‌حساب» بنشيند، اين مهم مي‌تواند در قالبي دقيق، غيرشعاري و سنجيده‌تر انجام شود.
4- به ياد مي‌آورم كه در ايام تحصيل در انگلستان، يكي از فيلمسازان زن مشهور معاصر، براي نمايش و نقد و بررسي يكي از فيلم‌هايش به دانشگاه ما آمده بود. پس از اتمام جلسه، فرصت گفت‌وگويي دست داد. نظر ايشان را درباره «دو زن» و ديگر آثار خانم تهمينه ميلاني جويا شدم. در پاسخ گفتند: خانم ميلاني براي ساختن فيلم‌هايشان زحمت زيادي مي‌كشند، اما اشكال كار در اينجاست كه انتقادهايشان به مردان و سلوك ايشان در تنظيم مناسبات و روابط با زنان در محيط خانواده و جامعه آيينه تمام‌نماي واقعيت نيست. مردان امروز را، كه پسرهاي ديروزند، زن‌هاي همين جامعه و در فضاي همين خانواده‌ها تربيت مي‌كنند. اگر مادرها ميان تربيت دختر و پسرشان تفاوتي قائل شوند، كه مي‌شوند، همين پسرها فردا و پس‌فردا همسر و پدر مي‌شوند. اگر نقصاني در كار همسران و پدرهاي امروز مي‌بينيم، بخشي از آن برآمده از نحوه تربيت مادران آنها در گذشته است. ايشان تاكيد مي‌كرد اكنون كه چنين است، هيچ فيلمساز زني، هنگام به تصوير كشيدن معضلات، نبايد تنها به بخشي از آنچه در جامعه مي‌گذرد توجه كند و بر روي بخش ديگري از واقعيت چشم بپوشد. انتقادهاي تند و گزنده را در اين ميان تنها متوجه مردان كردن به اصلاح و تنبهي نمي‌انجامد و بار ما را بار نمي‌كند.
اي كاش كارگردان محترم «تسويه‌حساب» در ملاحظه مشفقانه همكار خويش به ديده عنايت بنگرند و آن را به كار بندند. جامعه در حال ‌گذر ما مشكلات فرهنگي - اجتماعي فراواني دارد. بي‌شك فيلمسازان در عداد ديگر كنشگران فرهنگي نظير شاعران، رمان‌نويسان و... مي‌توانند، با به تصوير كشيدن هنرمندانه آنچه پيرامون ما مي‌گذرد، نقش مهمي در ارتقاي آگاهي عمومي شهروندان ايفا ‌كنند. قرائتي از فمينيسم و نگاه فمينيستي به كار ما مي‌آيد كه بر احقاق حقوق پايمال‌شده زنان انگشت تاكيد مي‌نهد، نه نگاهي كه در پي تسويه‌حساب با مردان است. صورت‌مساله را تغيير دادن و به ريشه‌ها و علل نپرداختن و تنها نيمي از جمعيت را در موضع اتهام نشاندن و قرائتي ناكارآمد و غيررهگشا از فمينيسم را به تصوير كشيدن وافي به مقصود نيست و گرهي از كار ما نمي‌گشايد.

محمد تاجیک -هفته نامه پنجره:حالا همه می دانند که اکران هر فیلمی از خانم تهمینه میلانی با واکنشهای تند و منفی اغلب منتقدان سینمایی مواجه می شود به خصوص تسویه حساب که واکنشهای شدیدتری را نسبت به فیلم در پی داشت .

ولی میلانی و فیلمهایش همیشه طرفداران خاص خودش را داشته برای همین است که فیلمهایش به خصوص فیلمهای اخیرش از استقبال نسبی مردم برخوردار شده وحتی جزو پر فروشترین فیلمهای سال شده اند .

اتفاقا نکته جالبی که باید حتما به آن اشاره کرد این است مردمی که به استقبال فیلمی مثل تسویه حساب می روند اتفاقا از بخشهایی از فیلم استقبال می کنند که منتقدان با آن مشکل دارند صحنه ها وبخشهایی که منتقدان معتقدند شعاری ،اغراق شده وغیر واقعی است .

من تسویه حساب رااولین بار چند سال پیش و در یک جمع خصوصی دیدم واکنش دوستان محدودی که در آن جمع بودند همانطوری بود که پیش بینی می کردم. بعدها وقتی با پخش کننده فیلم که از پخش کننده های مطرح وحرفه ای سینمای ایران است صحبت کردم او معتقد بود تسویه حساب فروش بسیار خوبی خواهدکرد البته من چندان به این حرف پخش کننده فیلم اعتماد نکردم تا اینکه گذشت وفیلم تسویه حساب را با تماشاگران در جشتنواره فیلم فجر دیدم .

این فیلم دیدن با تماشاگران دقیقا همزمان بود بااکران فیلم برای منتقدان ومطبوعاتی ها در سالن سینمای مطبوعات.واقعا مردمی که در جشنواره به تماشای این فیلم آمده بودند استقبال عجیبی از فیلم می کردند . صحنه هایی از فیلم را که منتقدان با حالت تند انتقادی از آن صحبت کرده بودند را می دیدم که با واکنش مثبت تماشاگران مواجه می شد .

/ اعتراض دربرابر نابرابری ها/

برای اینکه بتوان این کار گردان مطرح سینمای ایران را بهتر درک کرد باید برخی از حرفهای او رااز دوران کودکی تا به امروز شنیدتا متوجه شد چرا چنین نگاهی در فیلمایش دارد وچرا با چنین نگاهی مردم به استقبال فیلمهایش می رود .او در سالها قبل در مصاحبه ای گفته : تا حداقل نگاه منصفانه تری از بدو تولد ، من زن به دنيا آمدم و در هر مرحله از زندگيم ،اجحافات را نسبت به اين جنس احساس مي‌كردم نه اين كه خانواد بدي داشته باشم ، نه ولي با وجود خانواده نسبتا روشنفكر، باز هم فرق بين برادرانم و خواهرانم را احساس مي‌كردم ، منظور حقوق انساني و اجتماعي است.

من آن موقع فيلم نمي‌ساختم ولي اعتراض مي‌كردم و بعدها كه بزرگتر شدم در كلوپ‌هاي روزنامه نگاري نقاشي‌ها، تئاتر، موسيقي و... در مدرسه شركت مي‌كردم و به ويژه در داستانهاي كوتاهي که مي‌نوشتم و يا شعري مي‌گفتم كه در مورد اين نابرابري بود. .

ميلاني در صحبتهای خود گفته که : وقتي ديپلم گرفتم قاطعانه به خانواده اعلام كردم كه مي‌خواهم كارگرداني بخوانم و آنها هم قاطعانه مخالفت كردند!. من سال 57 ديپلم گرفتم و هنوز انقلاب نشده بود و از نظر خانواده‌ي من محيط سينما فاسد بود . در كنكور سراسري در رشته مهندسي برق قبول شدم ولي اين رشته را دوست نداشتم، بنابراين انصرف داده، رشته معماري را دنبال كردم كه هم يك رشته فني بود و هم هنري، در واقع من هرگز به طور كلاسيك سينما نخواندم و تكنيك‌هاي اين هنر را تجربي آموختم با همكاري استادم آقاي مسعود كيميايي در كارگاه آزاد فيلم ، به ويژه 4 سالي كه دانشگاه‌ها به خاطر انقلاب فرهنگي تعطيل شد موقعيت خوبي شد كه به جاي احساس بطالت در خانه، كنار استادان بزرگ ديگري كه به كارگاه آزاد فيلم رفت و آمد داشتند كسب دانش كنم.

كارگاه آزاد فيلم دفتر بزرگي بود كه قرار بود سينماگران پيشرو زمان قبل از انقلاب در آنجا فيلم بسازند از جمله آقايان كيميايي ، مهر جويي ،بيضايي ، نادري و ... علاوه بر اين به خاطر ارتباط گسترده‌ي آقاي كيميايي با انديشمندان من اين شانس را داشتم كه سوالات فلسفي خودم را از آقاي باقر پرهام، سوالات تاريخي و ادب را از محمد علي سپانلو، هوشنگ گلشيري، احمد شاملو و ... بپرسم. حقيقتا آنجا براي من يك دانشگاه بود، من واقعا زن خوش شانسي بودم.خوش شانس و پر تلاش.

/کشمکشهای همیشگی با منتقدان/

همچنین این را باید گفت که کشمکش و جدل میان منتقدان وخانم میلانی تنها مربوط به امسال یا فیلم تسویه حساب نبوده است .البته این که فیلم تسویه حساب نسبت به فیلمهای قبلی این کار گردان با واکنشهای تندتری مواجه شده درآن هیچ شکی نیست ولی باید گفت حتی فیلمی مثل دوزن که از نظر همین منتقدان به عنوان بهترین فیلم میلانی شناخته می شود در زمان خود نیز با واکنش تند منتقدان مواجه شد .اتفاقا در یکی دو سال اخیر من در نقدهای بسیاری که برفیلمهای میلانی می خوانم با نقدهای قابل توجهی مواجه می شوم که معتقدند فیلمی چون نیمه پنهان هم از فیلمهای خوب خانم میلانی محسوب می شود .در حالی که جالب است بدانید همین فیلم درزمان نمایش خود با واکنشهای تندی از سوی منتقدان مواجه شد مثلا آقای خسرو دهقان در در همان زمان درباره فیلم گفته: در اين فيلم فمينيسم خيلي پيش پا افتاده و در حد جيغ و داد است، اما در آن سوي جهان فمينيسم با چپ همسو شده است.

یا هنوز مجادله لفظی رضا درستکار با خانم میلانی در حوزه هنری بر سر فیلم نیمه پنهان در ذهنها مانده است .یا درزمان فیلم واکنش پنجم تهمينه ميلاني با حضور دریک ميزگرد در پاسخ به سوالی كه بسياري از منتقدين مي‌گويند مردهاي جامعه‌ي شما بد هستند، آيا هيچ وقت خواستيد نشان دهيد چرا اين مردها بد هستند؟ حرفهای تندی برعلیه منتقدان می زند ومی گوید : ‌اكثر منتقدين خودشان مردهاي بدي هستند و خود را مي‌بينند و زجر مي‌كشند. من نمي‌گويم حاج صفدر، حسن، پدر در ”بچه‌هاي طلاق”، بد هستند، من مي‌گويم اين‌ها حاصل يك جامعه‌ي نابهنجار هستند؛ خودشان هم عاجزند و گير كرده‌اند.

یا سالها قبل در نشستی خبری که براي واكنش پنجم برگزارشد ميلاني تمامي اتهاماتي كه دراين سالها به او در زمينه دفاع افراطي از زنان وارد شده را رد كرده و حتي به طور تلويحي، خبر از ساخت فيلمي مي‌دهد كه درباره‌ي مرد دموكراتي است كه زنش از او سوء استفاده مي‌كند!شاید باور نکنید ولی اين حرفها را خانم ميلاني زده بود. فيلمسازي كه زماني محمدرضا شريفي نيا درباره او گفته بود خانم ميلاني معتقد است كه زن در فيلم من نبايد كتك بخورد ولي با كتك خوردن مردها مخالفتي ندارد!

/میلانی وفمینیستهای افراطی/

ميلاني فیلمسازی است که برخلاف نظر منتقدان همیشه و از سالهای قبل در صحبتها واظهار نظر های خود عنوان کرده كه هيچ دشمني با مردان يا طرفداري ويژه‌اي از زنان ندارد و همواره قصد داشته‌است در فيلم‌هايش به مضامين انساني بپردازد و تنها راجع به زن است او اگرچه بارها متهم به فمينيست بودن مي‌شود ولي به گفته خودش هزار ميليون بار، گفته‌ كه فمينيسم با مجموعه قواعد، قوانين و مذهب جامعه ما نمي‌خواند و تعريف پيچيده‌اي دارد. كارگردان فيلم‌هايي چون "دو زن" و "نيمه پنهان" دراین سالها حتي به فمنيست‌هاي افراطي نيز اشاره كرده بود كه مي‌گويند ما، جامعه‌ي بدون مرد مي‌خواهيم!.

/تفکر میلانی عوض نمی شود/

حتی چند سال پیش که با ساخت سه گانه هایش ،شخصیت فرشته در دیگر فیلمهای او حضوری نداشت ودر واقع فرشته هاي او تمام شده بود ولي به او به منتقدان خود نويد ميداد كه تفكر او همچنان عوض نشده و در فيلم‌هاي ديگرش ادامه پيدا مي‌كند! منتقداني كه هم زمان بااکران فیلمی مثل واكنش پنجم ميلاني آنها را حاج صفدرهاي امروزي (شخصيت اصلي فيلم واكنش پنجم با بازي جمشيد هاشم پور )خوانده بود.

/منتقدان یاری رسان فیلمهای میلانی/.

از سویی دیگر ذکر این نکته ضروری است که چالشها وجدلهای همیشگی تهمینه میلانی با مخالفان ومنتقدان فیلمش جزیی از جذابیتهای فیلمهای او محسوب می شود .همانطور که کشمکش بین شخصیتهای هر فیلمی عتنصر اصلی در جذاب شدن آن فیلم است حالا می توان گفت همین کشمکشها باعث ترغیب تماشاگر و حتی پرفروش تر شد فیلمهای او شده است . در نظر بگیرید اگر این همه واکنش و اظهار نظر درباره این ساخته میلانی صورت نمی گرفت هیچ نوع انگیزه ای در تماشاگر برای تماشای تسویه حساب به وجود نمی آمد ودر واقع منتقدان با نقدهای تند خود یاری رسان اصلی فیلم خانم میلانی هستند .به ياد دارم در زمان ساخت فيلم «واكنش پنجم» وقتي قرار شد جمشيد هاشم‌پور نقش شخصيت «حاج صفدر» را بازي كند، با خنده مي‌گفت: زن‌ها بعد از اين فيلم با ديدن من در خيابان مرا تكه‌پاره مي‌كنند، اما من گفتم زن‌ها حتما بعد از اين نقش شما را بسيار دوست خواهند داشت و همين اتفاق افتاد.

/مردهایی که می شود درک کرد/

نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد این است بر خلاف بسیاری از منتقدان فیلمهای میلانی ،طرفداران او همیشه دغدغه های اورا درک می کنند اگر از نظر منتقدان مردها در فیلمهای میلانی همیشه بد به تصویر کشیده شده اند از نظر میلانی همان مردان معلول اين جامعه هستند مردانی که به اعتقاد این کار گردان نمي‌توان به آنها حق داد، فقط مي‌شود آنها را درك كرد .

یا او همیشه تعجب کرده که چرا هر وقت فيلم مي‌سازد آن را به كل جامعه تعميم مي‌دهند ومعتقد است که نباید این را به همه جا معه تعمیم بدهند .

تسویه حساب با آتش‌بس /وطن امروز-کامیار کیان

اول:

دریچه‌ای که تهمینه میلانی از آن به سینما نگاه می‌کند شاید تنها خصوصیتی باشد که بتوان براحتی امکان سخن گفتن درباره آن را متصور بود و کنکاش هر چند اجمالی در آن را معقول و مفید فایده دید. نوع نگاه میلانی به سینما فارغ از غنی بودن یا نبودن یا درست بودن یا نبودنش حداقل این خاصیت را دارد که مختص خود او است. جالب اینکه به ظن این قلم استانداردترین کار او چه در زمینه فروش در گیشه و چه از حیث اصول زیبایی‌شناسی حداقلی سینمایی، «آتش‌بس» است. جالب توجه بودن این موضوع زمانی معنا می‌یابد که در نظر داشته باشیم دورترین فیلم از فضای فیلمسازی میلانی همین «آتش‌بس» است. نوع نگاه میلانی به مقوله‌ای تحت عنوان زنانگی و مردانگی و متعاقب آن نحوه تعریف به تصویر کشیدن این نوع تعاریف در سینمایش و البته خصوصیاتی که به عنوان نکات مثبت و منفی زنانه و مردانه معرفی می‌شود و تعارض و کلنجاری که میان این دو وجود دارد (از زاویه نگاه میلانی) در «آتش‌بس» به طرز غریبی با آرامش و تعادل و تعقل بیشتری بیان شد تا جایی که به ظن این قلم می‌توان این فیلم را به عنوان موفق‌ترین فیلم در دوره فیلمسازی میلانی در نظر گرفت. این را از این باب مطرح کردم که در نظر داشته باشیم روالی که میلانی در پیش گرفته بود با رسیدن به ایستگاه «آتش‌بس» به نقطه قابل درک‌تری رسید ولی با ساخت «سوپراستار» و حالا «تسویه حساب» (تقدم و تاخر با احتساب نوبت اکران و نه نوبت تولید) بازگشتی داشته به دنیایی که از او می‌شناختیم؛ دنیایی که شاید هیچ‌وقت از آن فاصله نگرفته بوده است (مشخصه‌های تازه‌ای که بیشتر ناشی از تعادل در کارش بوده این‌طور القا می‌کرده است)، دنیایی که شاید خود میلانی بیشترین دلبستگی را به آن دارد و نه کس دیگری.

دوم:

طبق سیاق چند فیلم اخیر میلانی بررسی معضلات و مشکلات مبتلا به اجتماع ایران با گرایش آسیب‌های مبتلا به زنان و دختران ایرانی محل بحث فیلم اخیر تهمینه میلانی است اما نکته اساسی در این میان و فارغ از اینکه نوع نگاه و زاویه دید میلانی به این موضوعات مورد تایید این قلم باشد یا خیر (که البته در این نوشته محلی از اعراب ندارد)، باید پذیرفت «تسویه حساب» میلانی چندان شباهتی به تسویه حساب‌های سینمایی ندارد و جدای از مساله توقیف شدن و رفع توقیف‌شدنش، مایه چندانی برای بحث و تحلیل در دل ندارد، چرا؟ تهمینه میلانی برای تهیه فیلمنامه کار اخیرش تحقیقات میدانی وسیعی حول و حوش موضوعات مورد علاقه‌اش داشته و برای درک درست این مشکلات هم سراغ آسیب‌دیده‌ها رفته و هم روانشناسانی که سعی کرده‌اند اثرات این آسیب‌ها را کاهش دهند اما در کنار تمام این تلاش‌ها در جهت رسیدن به نتایجی درخور یک تحقیق میدانی درست و درمان (درباره نتایج آن در ادامه خواهم گفت) برای پرداخت و پرورش موضوعات غیر قابل انعطاف یا با تعبیری بهتر زمخت و نخراشیده و البته جلا نخورده و رسیدن به فیلمنامه‌ای درخور برای بیان سلیس موضوعات مدنظرش در قالب سینمای داستانی با ابزار داستان‌پردازی، انرژی زیادی را صرف نکرده یا رمقی برایش باقی نبوده که مصروف رسیدن به این نتیجه کند. این داستان درباره کارگردانی و پرداخت تصویری فیلم و بازی گرفتن از بازیگران و حتی در ساده‌ترین شکل آن دکوپاژ صحنه‌های خارجی (بشدت) و داخلی (با شدت کمتر) صادق است.

قاعده بازی

«سال 59 وقتی می‌خواستم «خط قرمز» را بسازم، دختری با دست‌های چسبی در حالی که اعلامیه چسبانده بود با دسته گلی در دست به سراغم آمد. او کم‌کم در سینما همه چیز را یاد گرفت؛ از کار با آپارات تا تدوین، فیلمسازی و...». این روایت مسعود کیمیایی از ورود کارگردان پرحاشیه این سال‌های سینمای ایران، «تهمینه میلانی» به سینماست. میلانی که در آن سال‌ها و با بسته شدن دانشگاه‌ها حضور در جلسات شعرخوانی و نمایش فیلم بخش اصلی فعالیت‌هایش شده بود، در یکی از این جلسات با مسعود کیمیایی آشنا شد و توانست نظر موافق او برای حضور در جایگاه دستیاری برای اداره کارگاه آزاد فیلم را جلب کند. میلانی پس از چند سال حضور در کارگاه آزاد فیلم و در عنفوان جوانی بار دیگر نظر مساعد مسعود کیمیایی را به سوی خود جلب کرد تا در فیلم «خط قرمز» و در جایگاه منشی صحنه نخستین حضور رسمی خود در سینمای ایران را به ثبت برساند. در همین ایام مشغولیت در فعالیت‌های سینمایی و با باز شدن دانشگاه‌ها، میلانی در کنار کار در کارگاه آزاد فیلم به ادامه تحصیل در رشته معماری پرداخت و موفق به اخذ مدرک مهندسی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر تهران شد. او اما به بهانه تحصیل سینما را فراموش نکرد و به آرامی حضور خود را در سینما جدی‌تر نمایاند. او در ابتدا شروع به نوشتن فیلمنامه‌هایی چون «اگر فردا بیاید»، «دوستت دارم مادر»، «عشق و مرگ» و... کرد و همزمان حضور فعال خود در پشت صحنه دیگر فیلم‌ها چون «ای ایران»، «جهیزیه‌ای برای رباب»، «دل نمک» و... را حفظ کرد. در همان سال‌ها دغدغه‌ها و آرمان‌های این کارگردان جوان، او را به سمت کارگردانی سوق داد تا با ساخت «بچه‌های طلاق» در سال 1368 به آرزوی خود جامه عمل بپوشاند.

میلانی با همین نخستین تجربه جایزه بهترین فیلم اول را در جشنواره فیلم فجر از آن خود کرد و با جایزه نقدی آن بود که دست به ریسک زد و تصمیم گرفت به سراغ بخش دیگری از دغدغه‌های شخصی‌اش برود؛ دغدغه‌هایی از جنس فلسفه که به ساخت «افسانه آه» انجامید. این فیلم در واقع دغدغه‌های ذهنی یک زن روشنفکر و نمود حس او نسبت به موقعیت خود در جامعه، با امکان تجربه زندگی در قالب شخصیت‌های دیگر را به تصویر می‌کشد. اما این دغدغه در آن زمان نه به مذاق «منتقدان» خوش آمد و نه با ذائقه «مخاطبان» منطبق شد. این بود که فیلم در گیشه شکست خورد و همان‌طور که سال‌ها بعد میلانی خود به این امر اعتراف کرد، مسیر فیلمسازی این کارگردان جوان به سمت ‌و سویی دیگر سوق پیدا کرد. میلانی گوشه‌ای از توانایی خود در طنازی را در فیلمنامه و ساخت فیلم تازه‌اش به تصویر کشید تا فیلم کمدی «دیگه چه خبر؟» با بازی ماهایا پطروسیان به یکی از فیلم‌های پرفروش سینمای ایران تبدیل شود؛ فیلمی که علاوه‌ بر ثبت نمره قبولی برای وی، در عرصه کمدی و روایتی نسبتاً مدرن، رگه‌هایی از دغدغه‌های بعدها آشنای این کارگردان را در زمینه آنچه او خود فمینیسم ایرانی می‌خواند، نمایاند. در واقع میلانی با این فیلم دورنمایی تازه برای مخاطبان خود ترسیم کرد که بعدها با سه‌گانه «دو زن»، «نیمه‌پنهان» و «زن زیادی» آن را به جد دنبال و در «آتش‌بس» به اوج رساند. «آتش‌بس» محصول سال 84، فیلمی مفرح اما آبرومند از لحاظ ساختار سینمایی بود که با اقتباس از داستانی خارجی نوشته روانشناس نام‌آشنا «لوچیا کاپاکیونه» ساخته شد. این فیلم بازگشت موفقیت‌آمیز میلانی به عرصه کمدی بود که اگرچه رگه‌های همان دیدگاه‌های اغراق شده به‌وضوح در آن نمایان بود اما این‌بار و با همان تمهید پیش‌تر جواب داده (در «دیگه چه خبر؟»)، بسیار تعدیل و تا حدودی خارج از چارچوب شعاری دیگر آثارش، بیان شده است و همین نکته فیلم را برای منتقدان و مخاطبان قابل‌تحمل می‌کند.

«تسویه‌حساب» محصول سال 86 ، فیلم بعدی تهمینه میلانی بود که با پشتوانه استقبال از «آتش‌بس» مخاطبان بسیاری منتظر دیدار با آن بر پرده سینماها بودند اما فیلم، به نخستین و تا همین سال گذشته تنها فیلم اکران نشده میلانی بدل شد. «تسویه‌حساب» که درباره زندگی چند زن خلافکار زخم‌خورده از مردان است که پس از خروج از زندان تصمیم به باجگیری از مردها می‌گیرند، باز هم با تکیه بر همان نگاه همیشگی میلانی و با فیلمنامه‌ای از خود او ساخته شد و پس از 2 سال دوری از پرده این روزها اکرانی پرحاشیه را تجربه می‌کند. میلانی به فاصله یک سال پس از این فیلم، سراغ تجربه‌ای متفاوت رفت تا این‌بار نه فقط معادلات روابط میان «زن و جامعه مردسالار» که معادلات حاکم بر عرصه «اجتماع» را به تصویر بکشد. «سوپراستار» محصول سال 87 با فیلمنامه‌ای از میلانی ساخته شد تا او در نخستین فیلمش در غیاب قهرمان زن، به معضل بزرگ اجتماعی یعنی «خودستایی و خودپسندی مفرط چهره‌ها» بپردازد. این فیلم در جشنواره فیلم فجر فیلمی معناگرا هم تعبیر شد که البته جنبه معناگرایی‌اش آن‌طور که باید و شاید به ذائقه مخاطبان و منتقدان خوش نیامد و تبدیل به پاشنه آشیل این اثر متفاوت او شد. بسیاری «سوپراستار» را نقطه عطفی در کارنامه فیلمسازی میلانی می‌دانند اما او نظر دیگری دارد و معتقد است بسته به اینکه رئیس(!) چه کسی باشد، در آینده می‌توان هر اثر دیگری را از او انتظار داشت. کارگردان جوان دیروز، امروز چارچوب پخته‌تری به خود گرفته است و اگر تا دیروز شعله آرمانگرایی دامنگیرش می‌شد، دیگر پایبندی به منطق سینما و ارتباط با مخاطب، محور اصلی‌اش شده است. میلانی حرف‌هایش را می‌زند و همانگونه که در مواجهه رودررو کمتر اهل تعارفات معمول است، در فیلم‌هایش هم صریح و بی‌پرده می‌گوید، اما قواعد بازی را هم تاحدودی

فراگرفته است.

گفت‌وگوی «وطن امروز» با تهمینه میلانی به بهانه اکران «تسویه حساب»

جز این بلد نیستم

علیرضا پورصباغ: تهمینه میلانی سال‌ها در سینما فیلم ساخته و آثارش معمولا مورد توجه اهالی رسانه بوده. حتی کسانی که به آثار او نقد دارند، باز هم پیگیر کارهایش هستند. اثر ماقبل آخر او یعنی «تسویه حساب» پس از 3 سال توقیف در جشنواره بیست و هشتم به نمایش در آمد و نوروز امسال اکران عمومی گرفت. داستان این فیلم درباره 4 دختر بزهکار است که درگیر اتفاقات مختلفی می‌شوند. مهناز افشار، لادن مستوفی، شهره لرستانی، السا فیروزآذر، بهاره افشاری، اکبر عبدی، سیاوش تهمورث، رضا عطاران، حامد بهداد و محمدرضا شریفی نیا به

تصور می‌کنید سینمای زنانه تهمینه میلانی چه تاثیری در چرخه سینما و فرهنگ داشته است؟

خب، خیلی از فیلم‌های من مثل فیلم «دیگه چه خبر»، «دو زن» و «نیمه پنهان» افرادی را که دیگر به سینما نمی‌رفتند به سینما پیوند داد اما هر ازگاه با اعمال سیاست‌های غلط و سوق دادن سینما به سوی فیلم‌های خنثی مجددا از مخاطبان کاسته شد.

منظورتان از سیاست‌های غلط چیست؟ چه کسانی این سیاست‌ها را اتخاذ کردند؟

شما با یک حساب سر انگشتی می‌توانید اتفاقات سینمایی 30 سال پس از انقلاب از جمله، آمار بلیت، فروش و تعداد فیلم‌ها را بررسی کنید. می‌بینید که در گذشته فیلم‌هایی که ناهنجاری‌های اجتماعی را تصویر می‌کرد تعداد بیشتری را از لحاظ آمار به خود اختصاص می‌دادند اما به مرور برخی سینماگرانی که از طریق سیاست و سیاستمداران رشد کردند خود را برتر از سینماگران مستقل می‌دانند. این همه فیلم ضدزن ساخته می‌شود و ظاهرا کسی هم اعتراضی نمی‌کند اما با فیلمی که درباره مسائل زنان ساخته می‌شود، ده‌ها انگ به فیلمساز زده می‌شود و موانع بسیاری سر راه او قرار می‌دهند.

در فیلم «محاکمه در خیابان» کاراکتر مرجان با بازی شبنم درویش مثل فیلم‌های کلاسیک تاریخ سینما به قول برخی دوستان فم فتال داستان برشمرده می‌شود که کلاه برسر مرد داستان می‌گذارد. در سینمای مردانه زن بیشتر حکم خیانتکار را دارد، در صورتی که با توجه به فرهنگ حاکم بر جامعه ما این اتفاقات کمی غریب به نظر می‌رسد.

خواهش می‌کنم اسم نبرید. من به دموکراسی اعتقاد دارم و معتقدم هر فیلمسازی باید فیلمی با جهان بینی خودش بسازد و قرار نیست همه ما یک جور فکر کنیم. می‌گویم بگذارید من هم با فراغ بال نظریات خودم را فیلم کنم. همین. حالا توجه کنید، به سادگی فیلم‌هایی می‌سازند که در آنها زنان میانسال را به تمسخر می‌گیرند ولی اگر فیلم مشابهی درباره مردها ساخته شود، مصیبت است.

منظورشما «نیش زنبور» است؟

(خانم میلانی از اشاره مستقیم طفره رفت) فحشا اگر برای زن بد است برای مرد هم بد است. این یک رابطه بده بستان است، عرضه و تقاضا است. این کار کلا خوب نیست. نه اینکه گروهی مجاز باشند این عمل قبح را انجام دهند و گروهی نه.

شما برای این 4 زن قهرمان فیلم «تسویه حساب» این مساله را بد دانستید؟

از نظر من هرچیزی که تعادل اجتماعی را به هم می‌زند بد محسوب می‌شود، منتها اگر ریشه‌یابی کنیم می‌توانیم جلوی این بدی‌ها را بگیریم. درست است قهرمان‌های من 4 زن هستند اما فیلم من نمی‌گوید این 4 زن کار خوبی می‌کنند، من می‌گویم این زنان چاره‌ای دیگر جز این کار ندارند و این 2 موضوع کاملا از هم مجزاست. درست است با آنها همدلی و همدردی می‌کنم اما این 4 نفر دارای زندگی متعادل برای رشد اجتماعی نبودند و اینقدر نسبت به جامعه کینه دارند که به فکر تسویه حساب و انتقام از جامعه هستند. من می‌گویم این 4 نفر چاره دیگری ندارند، باید برای این طیف از زنان فکری کنیم. من که نمی‌گویم «به‌به» عجب کار خوبی می‌کنند. چرا این مساله باید به کسی بر بخورد و اعتراض داشته باشد؟ اینکه فیلم درستی است و در جهت تعادل جامعه قدم بر می‌دارد!

شما اشاره کردید سیاستگذاری‌ها در یک مقطعی اشتباه بوده، اما این دوره که آقایان شمقدری و سجادپور کاملا متفاوت عمل می‌کنند.

بگذارید یک سال از این دوره بگذرد.

در این دوره شاهدیم که دولت سعی در جذب حداکثری نیروهای فعال و مستقل سینما رو دارد.

این سیاست اگر ادامه یابد باعث رشد می‌شود، اما زود است که درباره‌اش صحبت کنیم.

خانم میلانی قبول کنید تراکمی که در پخش وجود دارد بخش تولید را کلا تحت‌الشعاع قرار داده، در حال حاضر بسیاری از فیلم‌ها در حوزه اکران فرهنگی و محدود قرار دارد.

با شما موافقم. متاسفانه بسیاری از این فیلم‌ها که فیلم‌های بسیار خوبی هم هستند قربانی اکران محدود می‌شوند.

مثلا؟

مثلا من از فیلم «تنها 2 بار زندگی می‌کنیم» خیلی خوشم آمد، جزو سینمای بدنه نیست اما فیلم خوبی است و کانسپت بسیار با ارزشی دارد. امیدوار بودم همه فیلم را ببینند اما با اکران محدود و تقریبا مشکلات خود. البته قبول دارم که سینما تابع اقتصاد است، مردم هنرپیشه دوست دارند، مردم قصه دوست دارند، مردم دنیا به دنبال وجه سرگرم کننده سینما هستند. وقتی فیلم این مشخصات را ندارد، به سینما نمی‌روند البته گاهی اتفاقات ناگواری برای سینمای بدنه می‌افتد مثلا فیلمی مثل «سنتوری» به چه دلیل به اکران در نیامد؟ اکران این فیلم کاملا به نفع جامعه می‌توانست تمام شود. این فیلم به شما یاد نمی‌داد برو مواد مصرف کن! می‌گفت ارتباطات سنتی جامعه و رابطه غلط بین پدر و پسر سبب سرخوردگی نیروی جوان اجتماع می‌شود. اگر «سنتوری» بموقع اکران می‌شد، اگر «تسویه حساب» بموقع اکران می‌شد (با اینکه همین الان هم از اکران فیلمم خوشحال هستم) می‌توانست جریان ایجاد کند. مثل «دو زن» که بودن 2 قهرمان زن کنار هم را در سینما باب کرد، آتش‌بس را که ساختم هم اینچنین فیلم‌هايي باب شد.

مثل فیلم «پسر آدم، دختر حوا»!

«سنتوری» اگر اکران می‌گرفت، پر فروش می‌شد. سینما می‌رفت به سمت فیلم‌های عمیق اجتماعی و مطمئن باشید «سنتوری» پرفروش می‌شد. کارگردانان و تهیه کنندگان جرات می‌کردند که روی موضوعات اجتماعی کار کنند. ما با توقیف برخی فیلم‌ها مانند سنتوری جسارت را در سینما کشتیم. این شد که فیلمفارسی‌های قدیمی آداپته شده ضعیف، رشد کرد و تماشاچی هم دوباره با سینما قهر کرد.

اما امسال در جشنواره 12 فیلم توقیفی اکران شدند.

من درباره قبل از آمدن تیم سینمایی جدید صحبت می‌کنم، چرا این فیلم‌ها توقیف شدند؟ حالا که «تسویه حساب» اکران شد جرات و جسارت بقیه در حرکت به این سمت بیشتر خواهد شد، تبعا تاثیر می‌گذارد. اما فیلمسازی که همین خط سیر سینمایی را طی می‌کند ممکن است پیش خودش بگوید فیلم من هم 3 سال توقیف می‌ماند و دنبال ساخت فیلم اجتماعی نمی‌رود. مدیریت فرهنگی درست باید صلاح جامعه را بداند، باید روانشناس و جامعه‌شناس و برنامه‌ریز شهری نیز در تصمیم‌گیری‌های فرهنگی دخیل باشد، باید کلان‌تر نگاه کنند، نباید از یک گروه خاص خوششان بیاید و موانع جدی برای دگراندیش بسازند.

«صداها» به تهیه کنندگی منیژه حکمت و به کارگردانی فرزاد موتمن ساخته شد اما آن طوری که باید در اکران موفق نبود. سریع گروه موتمن و حکمت رفتند «پوپک و مش‌ماشاء‌الله» را برای سینمای بدنه ساختند یعنی حتی گروه‌های مستقل هم مجبور می‌شوند فیلم‌های گیشه‌دارتری بسازند.

یک اشتباهی اکنون در حال رخ دادن است که سینمای بدنه را سینمایی می‌دانند که صرفا مردم را می‌خنداند. شما می‌توانید فیلم زیبایی مثل «اجاره نشین‌ها» بسازید که هم معضل اجتماعی عمیقی را بازگو می‌کند و هم می‌خنداند. سینمای بدنه به نظر من سینمای قیصر و گوزن‌هاست. خود من 10 بار رفتم گوزن‌ها را در سینما دیدم. چون برای من حاصلی دارد، در عین سرگرمی با معضلات اجتماعی هم آشنا می‌شوم. از نظر من هر فیلم خنده‌داری جزو سینمای بدنه محسوب نمی‌شود و البته اقتصاد سینما را می‌تواند رونق دهد اما باید پیامدهايش را هم بدانیم. این خنداندن نباید به هر قیمتی باشد، من فیلم‌هایی که نام بردید را ندیدم و نظر هم نمی‌دهم اما حق نداریم هر سینمایی را سینمای بدنه بنامیم. در سینمای بدنه امروز با تبلیغات تماشاگر را به سینما می‌آورند و نهایتا سبب قهر تماشاگر از سینما می‌شوند و بدنه سینما صدمه می‌بیند. اگر شما فیلمی بسازید و ارائه کنید که مردم پس از دیدن آن احساس نکنند که پولشان هدر رفته، فیلم بعدی را هم با رغبت به سینما می‌روند و می‌بینند.

به همین دلیل است که سینمای مدنظر شما ترکیبی از فانتزی و کندوکاو اجتماعی است؟

اگر قرار است فیلمی مثل «آتش‌بس» یا «واکنش پنجم» دیده شود حتما سعی می‌کنم این کار را انجام دهم. یعنی اگر اسم من 10 نفر را به سمت دیدن فیلم می‌کشاند هنرپیشه‌ها هم 10 نفر را جذب کنند، نه تنها هیچ اشکالی هم ندارد بلکه کمک به رشد سینمای ملی می‌کند. میزان مخاطب هر قدر بیشتر باشد پیام چالش برانگیز فیلم بهتر خودش را در دل مردم می‌برد. من هرگز هنرپیشه معروف را بیجا در فیلمم استفاده نمی‌کنم. یعنی اگر شهاب حسینی یا گلزار یا مهناز افشار متناسب با نقشی است، ممکن است برای فیلم دیگر اینطور نباشد. از دید من باید انتخاب‌ها درست باشد، فیلم و هنرپیشه باید در پیوند با هم باشند.

آقای شمقدری گفته‌اند که فضا برای ساخت فیلم‌های سیاسی باز‌تر خواهد شد. آیا داستانی با این تم در ذهن برای ساخت دارید؟

هزاران داستان. در حال حاضر فیلمنامه‌ای حاضر و آماده دارم. فیلمی که تفکر ایجاد می‌کند و مردم تشنه‌اند. بله با کمال میل می‌سازم، من «آتش‌بس» را ساختم، می‌دانستم که داستان فانتزی و جذابی دارد و ریسک کمتری نسبت به «دو زن» دارد.

شما قبلا گفتید که اهل کارکردن با عکس نوشت مثل کارگردان‌های هالیوودی نیستيد. اما در «تسویه حساب» این احساس به‌وجود می‌آید که این فیلم مطابق یک الگوی از قبل برنامه ریزی شده عمل می‌کند؟

هیچ وقت چنین چیزی نبوده.

پس همه چیز سر صحنه اتفاق می‌افتد؟

نه. همه چیز از قبل با مختصات وسیع نگارش و عملا اجرا می‌شود.

فیلمنامه شما دکوپاژ شده است؟

بله، کاملا.

پس این عکس نوشت و تصاویر در ذهن شما می‌گذرد.

من تا فیلم را در ذهنم نبینم، نمی‌توانم فیلمنامه را بنویسم، شاید باورتان نشود، من یک شبه فیلمنامه می‌نویسم. 3 الی 4 ماه تحقیق می‌کنم و کتاب می‌خوانم. یک شب تا صبح در سکوت مطلق تصمیم به نگارش می‌گیرم، فیلم را در ذهنم می‌بینم و می‌نویسم. بعد هم روتوش می‌کنم. غیر از این هم بلد نیستم.

حالا بریم سراغ منتقدان که در جشنواره علیه فیلمتان جبهه گرفتند. فکر نمی‌کنید این فضای رخ داده به خاطر این است که اکثر منتقدان مرد هستند و طیف خانم‌ها در میان اهالی رسانه و منتقدان، کمترند؟

نه ربطی ندارد. تفاوت انسان‌ها را جنسیت تعیین نمی‌کند، اندیشه تعیین می‌کند. بارها گفتم بهترین فیلم تاریخ سینمای ایران درباره زن را یک مرد ساخته، منظورم «مادیان» علی ژکان است. یا آقای مهرجویی «سارا» را ساخته که فیلم مورد علاقه من است. چه کسی می‌گوید یک مرد نمی‌تواند مصائب زنان را درست ببیند؟ حتما می‌تواند، من با اندیشه‌ها کار دارم، نه با جنسیت. به هرحال همان آقایانی که شما می‌گویید علیه من مطلب می‌نویسند قبل از این ماجراها علیه کارگردان بزرگی می‌نوشتند. بعد همین کارگردان این افراد را خرید و برد در دفترش مشغول شوند و در حال حاضر به نفع همان کارگردان قلم می‌زنند. اقلا 5 تا از همین آدم‌ها به من زنگ زدند. یکی‌شان گفت: «زنم می‌خواد هنرپیشه بشه، شما هنرپیشه‌اش کنید ما هوای شما رو داشته باشیم!» دیگری گفت: «زن من تو کار دکوره، ببرش پشت صحنه کار دکور بهش بده»! من هم در جواب ایشان گفتم ببینید من به شما باج نمی‌دهم. هر چه دلتان خواست بنویسید. من نمی‌گویم آثار من بهترین است اما برخی از این افراد علاوه بر اینکه بی‌سوادند بی‌ادب هم هستند و توهین هم می‌کنند، این دیگر اسمش نقد نیست. در حالی که خودم به کارهای خودم نقد دارم و می‌دانم نقص هم دارد.

نقد سینما تعریف دارد؛ شما می‌توانید آنالیز کنید که این سکانس اشتباه است اما نمی‌توانید به یک استاد سینما توهین کنید (منظور میلانی، بهرام بیضایی است) و مثل سال قبل بنویسید؛ پیر مرد حیا کن، دوربین رو رها کن! این جمله نقد نیست، این هتاکی و بی‌ادبی است، این است که تکلیف من با این افراد روشن است و خودشان هم این را می‌دانند. هزار راه هم می‌روند که بتوانند به من نزدیک شوند اما نمی‌توانند. اصلا ما نباید درباره آنها حرف بزنیم، با این کار بزرگشان می‌کنیم و آنها به هدفشان می‌رسند. باور نمی‌کنید که این افراد بزرگ‌ترین لطف‌ها را به من می‌کنند و سبب می‌شوند که فیلم‌های من داغ‌تر هم بشود! بعد هم زمان چیز بسیار عجیبی است. بموقع آدم‌ها را سر جايشان می‌نشاند. «دو زن» در حال حاضر جزو صد فیلم تاریخ سینماست. اما شما بروید نقدهای دوره «دو زن» را بخوانید، از هیچ هتاکی و هیچ بی‌ادبی به من فروگذار نکردند. یک بار در مجله فیلم منتقدی حرف جالبی زده بود، موقع نمایش «نیمه پنهان» گفته بود، اگر این فیلم را شاهکار هم توصیف کنیم برای میلانی فرق نمی‌کند. بگوییم فیلم تو بد است بازهم برایش فرقی نمی‌کند،میلانی کاملا می‌داند به کجا می‌رود و چه کاری انجام می‌دهد و واقعا هم همین است. من می‌دانم که تاثیر فیلم‌هایم در جامعه چگونه است، هیچ وقت هم خودم راتکرار نکردم. وقتی «آتش‌بس» را ساختم تهیه‌کننده‌های بسیاری به من زنگ زدند که بیا آتش‌بس 2 را با قیمت کلان‌تر بساز ولی من هرگز خودم را تکرار نمی‌کنم، یک بار ساختم و دیگر تمام شد، همان زمان «تسویه حساب» را ساختم که هیچ ربطی به «آتش‌بس» نداشت.

اما وجه اشتراکی بین 2 فیلم «تسویه حساب» و «سوپراستار» هست. اینکه شما قشر کارگردان و بازیگر را نشانه گرفتید؟

در این میان اتفاقی رخ داده که آنهم به دلیل نوع قصه بوده است. من بارها درباره «سوپر استار» گفتم سوپراستار ممکن بود فوتبالیست باشد، اصلا مساله من سینما نبود؛ شخص سوپراستار بوده. اصلا می‌توانیم شخصیتمان را سیاسی هم فرض کنیم، چه فرقی می‌کند قصه باز همین است، یا فوتبالیست و کشتی‌گیر. چقدر ما کشتی‌گیر قهرمان اما بی‌ظرفیت داشتیم که به خودشان ضرر زدند و نابود شدند. ما درباره ظرفیت و توانایی سوپراستار بودن بحث می‌کنیم، نه راجع به سینما. کجای سوپراستار نقد سینماست؟ من اصلا به سینما کاری ندارم، من با سوپراستار و حواشی زندگی‌اش کار دارم.

درباره کاراکترهای «تسویه حساب» هم صحبت کنیم. در این فیلم چرا برای کاراکتر خوب از محمد نیک بین (همسرتان) استفاده کردید؟

شاید می‌خواستم همین نقدها بشود و اتفاقا داغ‌تر شود! ایشان همسر قانونی بنده هستند، احترام قلبی نسبت به او دارم. حالا می‌خواهم نقش مرد خوب فیلم را بازی کند. چه اتفاق ویژه‌ای افتاده که من ازآن بی‌خبر هستم؟ چرا اینقدر جامعه منتقدان آشفته شده؟! مطمئن باشید که 90درصد بینندگان فیلم «تسویه حساب» نمی‌دانند که آقای نیک‌بین همسر من است و طبعا قضاوتی هم روی او و شخصیتش در فیلم ندارند، بنابراین چرا من باید نگران نقدهای سطحی عده معدودی از منتقدان در این زمینه باشم؟ البته ناگفته نماند من احترام ویژه و خاصی برای همسرم قائلم.

اتفاقا دیدم که این عشق را در جاهای عمومی‌تر نشان می‌دهید و مرتبا می‌گویید، چقدر دوستش دارید و وقتی باهم هستید از کنارش تکان نمی‌خورید.

به هرحال اصل سوال خنده‌دار است. همین که اعتراض می‌کنند خود این مساله خیلی جالب است، من فیلم «دو زن» را برای شما مثال می‌زنم، وقتی این فیلم ساخته شد باید نقد‌ها را دیده باشید تا درک کنید. به من می‌گفتند این خانم ضدمرد‌ترین زن ایران است چون دوزن را ساخته. گفتم چرا؟ من یک مردی را با بازی آتیلا پسیانی نشان دادم که نه زنش را کتک می‌زند، نه بد دهن است، نه عرق می‌خورد، نه با رفقای ناباب می‌چرخد، نه قمار باز است.

من رجوع می‌کنم به بازخورد فیلم شما در خانواده‌های سنتی که معمولا حق را به شخصیت‌های زن شما می‌دادند.

پس من فیلم ضدمرد نساختم. من اگر می‌خواستم فیلم ضدمرد بسازم شخصیت مرد فیلمم را کسی نشان می‌دادم که عیاش و لا ابالی باشد. درباره «واکنش پنجم» خیلی به من انتقاد شد و حاج صفدر را نقد کردند. در حالی که حاج صفدر یک انسان به تمام معناست، اصولگراست، نجیب است، به چشم عروسش نگاه نمی‌کند. می‌افتد در جاده تا یک وقت کسی به عروسش تعرضی نکند. این حاج صفدر چه خلافی کرده؟ عیاش است؟ معشوقه دارد؟ شما چرا می‌گویید حاج صفدر خوب نیست. چون تصویر خودتان را در حاج صفدر می‌بینید، چون می‌گویید شما باید با آن اصولی که من می‌گویم زندگی کنید،خب این مساله در تمام دنیا منسوخ شده. هر انسانی بنا به طبیعت خودش زندگی می‌کند، هیچ قانونی برای همه جامعه وجود ندارد، ما سلایق، تفکرات و جهان‌بینی‌های متفاوت داریم. چرا این همه فرق و تنوع بین انسان‌ها در دنیا هست، 2 تا خانه شبیه هم پیدا نمی‌کنید. حرف فیلم هم همین است، می‌گوید تو خیلی خوبی، اخلاقت قابل تحسین است اما راه‌های ساده‌تری برای انسانی‌تر زندگی کردن هست. چرا از «واکنش پنجم» رنجیدند؟ چیز بدی من در فیلمم ندارم. من مرد خوش فکری مثل شهاب حسینی در فیلمم گذاشتم چرا این را نمی‌بینید.

یک مساله را هم بگویم؛ بعد ازانقلاب به فیلمسازان زن با همه فراز و فرودهایشان اهمیت داده شد. نتیجه این شده که الان وزیر زن هم داریم که به مدد جسارت زنان رخ داده، از حق هم نگذریم احترامی که زنان در بعد از انقلاب داشتند در هالیوود هم وجود ندارد.

برایم مهم نیست که وزیر زن داریم یا نداریم. برای من مهم نیست که چند نماینده زن داریم یا نداریم. مهم این است که اعمال آن وزیر و نماینده زن به نفع 50 درصد جامعه زنان کشور هست یا نیست. تعداد مد نظرم نیست عملکرد مهم است، مردانی هستند که مردند و بهتر و علمی‌تر به زنان فکر می‌کنند. وقتی من می‌گویم جنسیت برایم مهم نیست صادقانه گفتم. شوهر من از صدها هزار زن روشن‌تر فکر می‌کند، انسانی‌تر نسبت به زن فکر می‌کند، بنابراین مرد یا زن بودن نشانه بر حق بودن نیست.

پس شما با انتخاب شوهرتان برای فیلم «تسویه حساب» می‌خواستید اندیشه‌های آقای نیک‌بین را هم بازتاب دهید.

به صورتی خیلی واقع‌بینانه اینکه من کاری با منتقدان نداشتم. روزنامه‌های اصولگرا- غیراز روزنامه محترم و وزین شما- طوری درباره من مطلب می‌نوشتند که به نظر می‌آمد که من موجودی بشدت ضدمرد هستم. حتی من که شهرستان رفتم فکر می‌کردند که من هنوز ازدواج نکرده‌ام. من نشان دادم که همسر دارم، خانه‌داری می‌کنم، زندگی می‌کنم، بچه‌داری می‌کنم. خیلی از مطبوعاتی‌ها الان مطمئن هستند و می‌دانند که اولویت اول زندگی من فرزند من است. چون این تنها موجودی است که من می‌خواستم و او را به‌وجود آوردم. من مسؤول این بچه هستم. برای من مهم است که شام فرزندم را خودم بپزم، انتخاب دوم من همسرم است، چون من خواستم که همسرم باشد، من انتخابش کردم، من را که به زور شوهر ندادند، پس من در قبال این انسان مسؤولم، انتخاب بعدی من والدین خودم و بعد والدین همسرم هستند. حال آنها خوب باشد، حال من هم خوب هست. تازه بعد از اینکه همه اینها خوب بودند من به سینما اهمیت می‌دهم، باور کنید من هیچگاه جشنواره‌ای را به فرزندم ترجیح ندادم، بارها داوری جشنواره‌های مهمی را نپذیرفته‌ام چون دخترم امتحان داشته و امکان اینکه با من بیاید را نداشت. چرا از من تصویر یک هیولا می‌سازند؟ حق ندارند این کار را بکنند. به این حرکت می‌گویند ترور شخصیت. برای اینکه از لحاظ شخصیتی سعی می‌کنم انسان مسؤولی باشم. نمی‌گویم بی‌نقص هستم، ضعف‌های زیادی دارم اما اگر نرم اجتماعی را لحاظ بدانیم من خیلی خوب رعایتش کرده‌ام. تمام مسؤولیت‌هایم را با کمال میل پذیرفتم. این بود که فکر کردم اگر آن نقش را شوهرم بازی کند، می‌توانم سم را از بدنه مطبوعاتی‌ها بیرون بکشم. نمی‌دانستم یک عده از سوی دیگری غش خواهند کرد. یک افسانه قدیمی می‌گوید که در فلات ایران قبایلی که ییلاق و قشلاق می‌کردند، وقتی که جایی جمع می‌شدند رئیس قبیله می‌پرسید کدامتان از همه تیزهوش‌تر هستید، همه می‌گفتند مثلا فلانی،آن آدم را قربانی می‌کردند و از او عبور می‌کردند، ماه بعد کوچ می‌کردند باز چنین مراسمی انجام می‌شد. اگر به این پدیده قربانی کردن توجه کنید پی به فلسفه‌ای متفاوت می‌برید که آدم‌های باهوش اصولا نظم اجتماعی را بر هم می‌زنند.

نظم دهکده جهانی یا قاعده‌ای که نظم را تشکیل می‌دهد؟

منظورم نظم سنتی است. هرکسی سعی می‌کند این نظم را بر هم بریزد تا نظم جدیدی به وجود آورد مورد غضب واقع می‌شود. چرا به جامعه ما می‌گویند جامعه نخبه‌کش، جامعه ما نخبه‌کش است،ربطی به بعد از انقلاب و زمان پهلوی و قاجار ندارد. ما مصدق را تبعیدش کردیم به دهات، ما امیرکبیر را در فین رگ زدیم، ما نخبه‌کش هستیم، چون امیرکبیر نظم سنتی قاجار را داشت بهم می‌زد، در نظام امیرکبیر همه باید کار کنند تا پول دربیاورند، هر کسی می‌خواهد باشد. این فرد می‌آید حقوق سرانه شاهزاده‌ها را به یک سوم می‌رساند و به نفع جامعه کار می‌کند اما ترورش می‌کنند. آدم‌های نخبه‌کش از نظم جدید می‌ترسند، نظم جدید را نمی‌شناسند. من برای شوهرم زن بهتری هستم تا یک زن سنتی. می‌دانید چرا؟ چون دنیای معاصر دنیای پیچیده‌ای است و آدم‌ها تنها هستند و احتیاج به همدم دارند. احتیاج به کسی دارند که با آنها حرف بزند، ارتباط کلامی برقرار کنند، اگر این زمینه بین زن و مرد و بچه خانواده حاکم شود، خانواده عصبانی نخواهیم داشت. خب این نظم جدید که بد نیست، اما چون تصویر محوی از این نظم وجود دارد می‌چسبند به این نظمی که فعلا دارند. این است که برای فیلمی کوچک مثل «تسویه حساب» هیاهو می‌شود. من که امیرکبیر نیستم، من در میان تغییردهندگان اجتماعی یک مولکول هستم. این همه فیلم ساخته می‌شود این هم یکی‌دیگر، چرا این همه آشفتگی.

از شما خیلی توقع بالا رفته، بویژه بعد از «سوپراستار»، همان جسارت شما در نشان دادن صحنه‌های مشروب خوری و آدم مست و. . . در کس دیگری نبوده. شما این کار را کردید و حتی تلویزیون هم آن را نشان داد. شما آینه‌ای گذاشتید تا بگویید این مشکلات هست.

اما با اینکه به تلویزیون رفت باز با مخالفت‌هایی روبه‌رو شدیم. از شبکه 3 به شبکه 5 و از ساعت 8:30 شب آمد به ظهر. یکباره شمشیر‌ها کشیده شد.

البته در شبکه‌های استانی هم پخش شد.

من شب‌ها سایت‌ها را چک می‌کنم تا مثلا ببینم مردم درباره

«تسویه حساب» چه می‌گویند. 90 درصد بیننده‌ها نوشتند «تسویه حساب» بهترین فیلم تهمینه میلانی است، سلیقه هم مهم است، خیلی‌ها هم می‌گویند «نیمه پنهان» بهترین فیلم من است، یکسری می‌گویند «دو زن»، اینها سلیقه است. نباید این اختلاف سلیقه ما را به اشتباه بیندازد. حتی نوجوان‌هایی هستند که دیالوگ‌های «آتش‌بس» را از حفظ هستند.

و احتمالا تاثیر می‌پذیرند.

مهم این است که من سعی می‌کنم با حسن نیت فیلم بسازم و به مخاطب فکر می‌کنم. شما اگر فیلم‌تان مخاطب زیاد داشته باشد برگردان اقتصادی اتفاق می‌افتد،خب این خیلی عالی است اما من برای فروش فیلم نمی‌سازم. هیچ کدام از فیلم‌هایم را برای این هدف نساختم. یادم هست وقتی «سوپراستار» را نوشتم خیلی از عوامل فیلم می‌گفتند که «شما مطمئنی این فیلمنامه را می‌خواهی بسازی؟ نمی‌فروشه‌ها». «دیگه چه خبر» را که می‌ساختم، هیچ تهیه‌کننده‌ای حاضر نبود روی کار سرمایه‌گذاری کند اما شد پرفروش‌ترین فیلم سال، چون داستان یک خواهر و برادر بود. آن موقع مد بود که دختر و پسر در فیلم بگذارند که دارند گیتار می‌زنند. من رابطه یک خواهر و برادر را آوردم به عنوان قهرمان‌های قصه‌ام، می‌دانستم که نیاز جامعه است. می‌دانستم خواهر و برادر‌ها نیاز دارند به این رابطه. هر فیلمی ساختم شمشیر‌ها به سمت من نشانه رفت اما اهمیت نمی‌دادم. اگر اهمیت می‌دادم بعد از «بچه‌های طلاق» فیلمی نمی‌ساختم.

فیلم اولتان را که ساختید چند سالتان بود؟

«بچه‌های طلاق» را در 27 سالگی ساختم. جایزه اول جشنواره فجر را هم گرفت. فیلم نشان می‌داد پدری بچه‌اش را شلاق می‌زند. گفتند این کار ضدمرد است اما در واقعیت مردهایی هستند که بچه‌ها را شلاق می‌زنند.

بله هستند.

پس چرا آشفته شده‌اید؟ چرا می‌گویید من ضدمرد هستم، من با این کار خواستم بگویم، ای مرد نادان تو با این شلاق زدن روح فرزندت را می‌کشی. او یک خانم 14 ساله است، این کار را نکن. وقتی من این فیلم را ساختم شمشیرها بود که برایم از نیام برون آوردند. «افسانه آه» (که محبوب‌ترین فیلم من است) را در 28 سالگی ساختم. فیلم به تماشاچی می‌گوید که خوشبختی با این شکل و شمایل بیرونی تو بیهوده است. می‌گوید خوشبختی در درون تو است نه بیرون از تو. مهم نیست که تو پول داری یا نه، مهم نیست که چه شغلی داری. مهم این است که درک تو از زندگی چیست. فیلم را حتی در جشنواره فجر هم نشان ندادند. 4 سال بعد «مارکو مولر» که رئیس جشنواره لوکارنو بود به ایران آمد و می‌گفت می‌خواهم آثار فیلمسازان زن را ببینم، فیلم «افسانه آه» را دید و به من گفت چطور این فیلم را به جشنواره نفرستادی، این فیلم فوق‌العاده است. دعوت کرد و این فیلم بعد از 4 سال خارج از کشور اکران شد. رئیس جشنواره کن که این فیلم را دید، گفت این بهترین هدیه‌ای بود که در این جشنواره به من داده شده است. در ایران مرا مسخره می‌کردند، می‌گفتند:«خانم واسه ما فیلسوف شده!» چه جملات زشتی که نشنیدم. فتانه ملک محمدی در نقش رها در فیلم «سوپراستار» حرف قشنگی می‌زند: «وقتی حرفی درسته چه فرقی داره اون حرف رو کی می‌زنه و چند سالشه». بنابراین چرا باید اهمیت بدهم، من می‌دونم که دارم با قلبم با این مردم صحبت می‌کنم و عاشق مردم هستم، عاشق خانواده و زندگی خودم هستم، دارم حرکت می‌کنم در جهت خیر.

جدیدا اینگونه مد می‌شود که همه داستان‌ها سوق پیدا می‌کند به سمت طبقه آسیب‌پذیر.

فکر نمی‌کنم، کاش اینطوری باشد، من خیلی خوشحال می‌شوم.

‌چرا تراژدی در فیلم‌های شما حالت فانتزی دارد. مثلا مرگ زیبا؛ تراژدی هست ولی فانتزی غالب است، تماشاگر کمی ناراحت می‌شود ولی داستان روی این مساله مانور نمی‌دهد و روال ادامه پیدا می‌کند.

«تسویه حساب» قصدش این نیست که شما را غمگین کند، با مرگ زیبا و لیلا، هدف من این است که در نمای کلی به شما بگویم این زن‌ها در کنار ما زندگی می‌کنند. این طیف را دریابیم، شما درباره این زنان بعد از دیدن فیلم فکر می‌کنید، ممکن است زمانی که از خیابان رد می‌شوید و زنان ویژه (زن خیابانی) را می‌بینید آن قضاوت قبلی را نداشته باشید.

از نگاه مرد سنتي ممكن است مدرك يك زن تحصيلكرده كه قورمه‌سبزي‌پختن بلد نباشد، بي ارزش باشد اما شما در کنار علم‌آموزی، آموزش درست کردن قورمه سبزی را هم برای زنان جامعه می‌خواهید!

اگر فقط کاری پختن قورمه سبزی باشد، کار بزرگی انجام نداده‌ایم.

من دارم مثال می‌زنم.

قورمه سبزی درست کردن که کاری ندارد! مرد هم می‌تواند این کار را انجام دهد. می‌گویند بهترین آشپزهای دنیا مردها هستند، این مساله چیزی نیست که فقط مختص زنان باشد، مثلا انگار که بگویید حمام کردن بچه فقط مختص زن‌هاست، مسخره است، چون مادر بچه را به دنیا می‌آورد، مهری نسبت به بچه پیدا می‌کند و می‌تواند یکسری کارها را انجام دهد اما پختن قورمه سبزی کاری نیست که یک مرد نتواند آن را انجام دهد یا ظرف شستن وظیفه‌ای نیست برای یک زن اما... .

تاثیر فیلم‌های شما در خانواده ما این بود که پدر خدابیامرزم قبل از اینکه از دنیا برود هم ظرف‌ها را شسته بود و هم پله‌ها را تمیز کرده بود.

من هم یک نکته جالب به شما بگویم، حتی وقتی بحث خانه‌دار بودن زنان می‌شود من می‌گویم اشکالی ندارد. خیلی زنان هستند که خانه‌دار بودن را می‌خواهند اما این امر باید با توافق مرد و زن انجام بگیرد. کار زن خانه‌دار نباید رایگان انجام شود، انصاف نیست. حالا چون مرد بیرون کار می‌کند همه چیز برای او باشد و خانم هم خدمات رایگان ارائه دهد؟ یکسری دوست و همکار معمار دارم که می‌گویند ما حاضریم خانه‌داری کنیم و همسرمان برود دنبال تامین معاش، خسته شدیم، چند جا باید کار کنیم؟ بعضی از آنها 3 جا کار می‌کنند، خانه‌داری خیلی کار شاقی نیست اما بدون دستمزد بودنش بد است، هیچ‌جا به حساب نمی‌آید.

شما سوای فیلمسازی دارید به سمبل تلاش هم تبدیل می‌شوید. محقق و معمار و فیلمساز هستید. در زمینه معماری هم کار می‌کنید؟

الان داریم روی طرح عوض کردن ورودی‌های متروی تهران کار می‌کنیم.

یعنی همچنان معماری را هم انجام می‌دهید؟ با مهندس نیک‌بین؟

ایشان رئیس من در شرکت مهندسی هستند. شرکتمان نزدیک به هم است. پیاده یک دقیقه‌ای می‌روم و می‌آیم. به من برای امور سینما زنگ می‌زنند و به او هم برای امور معماری.

کدامتان در کارها رئیس هستید؟!

رئیس و مرئوس برای قرون گذشته است. الان ما وارد هزاره سوم شده‌ایم. یک جمله‌ای در سریال «خانه سبز» شنیدم که خیلی خوشم آمد. فکر کنم از شازده کوچولو الهام گرفته بود: «رئیس باش و ریاست نکن».

در «تسویه حساب» 2 کاراکتر هستند که زود ازدواج کرده‌اند. شما می‌خواستید با آوردن این 2 کاراکتر هشدار اجتماعی به خانم‌هایی بدهید که زود ازدواج می‌کنند.

نه ربطی ندارد. بسیاری از بزهکاران در سنین پایین به بزه کشیده شده‌اند.

شما برای این زمینه تحقیق و کنکاش کردید؟

من با این افراد زندگی کردم، 8 روز در زندان بودم. اکثر چیزهایی که در فیلم می‌بینید واقعی است، سن بزهکاری خیلی پایین آمده، بویژه زن‌ها. مطالعات میدانی کردیم که اغلب این زنان توسط پدر یا برادر یا همسر به بزه کشیده شده‌اند. بیشترشان ازدواج‌های ناخواسته داشته‌اند که مثلا با یک قاچاقچی صورت گرفته. من می‌خواهم بگویم این زن که در 12 سالگی به زور به خانه بخت رفته و به بزه کشیده شده چه آینده‌ای می‌تواند داشته باشد؟ آیا دانش کافی دارد؟ آیا تخصص ویژه‌ای دارد؟ گیرم در زندان متنبه هم شد و آمد بیرون. آیا شما یک زن سابقه‌دار را به خانه خودت راه می‌دهی که کلفتی‌ات را بکند؟ جواب روشن است، در حالی که او 12 سال داشته و به این راه کشیده شده.

نگاه خودتان به زنان خیابانی (میلانی: زنان ویژه) چیست؟

اصولا قضاوت کردن را دوست ندارم.

پس این همه سختی که در این راه متحمل شدید برای چه هدفی است؟

هدف من آگاهی دادن به اجتماعی است که لازمه‌اش تغییر است. شما وقتی از یک چیزی آگاه باشید، وقتی بدانید کودکان خیابانی در سطح شهر خیلی زیاد است، شروع می‌کنید به کمک برای حل مساله.

طبق نظرسنجی بسیاری برای سرگرمی صرف به دیدن فیلم شما نمی‌روند. فکر می‌کنم وقتی نام تهمینه میلانی روی فیلمی باشد وظیفه شما را نسبت به بیننده‌ها چند برابر می‌کند.

طبیعتا. وقتی وظیفه مولف بودن را برای شما تعریف می‌کنند، مسؤول‌تر می‌شوید.

این نقش را مردم به شما می‌دهند و نه منتقدان!

اصل هم همین است. وقتی فیلم «روح» هیچکاک اکران شد منتقدان حمله بدی به او کردند، مثلا به او می‌گفتند خجالت نمی‌کشی این فیلم را ساختی؟ نه قاتل دیده می‌شود و نه مقتول، همه‌اش سایه می‌بینیم و... این جملات باعث سرخوردگی شدید هیچکاک می‌شود، غرورش را می‌شکنند، تا اینکه یک سال بعد فیلم در اروپا مورد تحسین قرار می‌گیرد، جامعه روشنفکری این فیلم را شاهکار سینما معرفی می‌کنند، تازه هیچکاک جدی گرفته می‌شود و منتقدان شرمنده از او عذرخواهی می‌کنند. کسی که عجولانه قضاوت می‌کند پشیمان می‌شود، درست نمی‌تواند تصمیم بگیرد، به خاطر همین است که من قضاوت نمی‌کنم.

چند فیلم ایرانی خوبی که دیدید را اسم می‌برید؟

گوزن‌ها، باشو غریبه‌ای کوچک، خانه دوست کجاست؟، آن سوی آتش، مادیان. . . .

فیلم‌های خارجی چطور؟

خیلی زیادند. 90 درصد فیلم‌های دهه 70 و 80 آمریکا. آثار سیدنی پولاک، سیدنی لومت، فرد زینه‌مان. فیلم ماجرای نیمروز فیلم محبوب من است.

وسترن مردانه؟

مجبورم توضیح بدهم؟

بله حتما مجبورید چون خواننده به فضای ذهنی شما نزدیک‌تر می‌شود و اصولا دلیل گفت‌وگو با مطبوعات نیز همین است.

همذات پنداری من درآن فیلم با شخصیت کلانتر است، من می‌دانم او چه رنجی می‌کشد برای یک جامعه نادان. همینطور فیلم «هملت». من براحتی با هملت هم‌موقعیت می‌شوم، چون می‌بینم او چه رنجی می‌برد از نادانی اطرافیانش.

نظرتان راجع به تارانتینو چیست؟

به نظر من کاملا دیوانه است. فیلم آخرش وحشتناک بود و

«کیل بیل»اش صرفا فیلمی تجاری و خشن بود.

«پالپ فیکشن» چطور؟

«پالپ فیکشن» فرق می‌کند، این فیلم در تاریخ سینما استثنا بود، نوع قصه‌گویی‌اش کار مدرنی بود. صحنه‌های مواد مخدرش را دوست دارم.

بابت این گفت‌وگو تشکر می‌کنم.

من هم از مطبوعات منصف تشکر می‌کنم.

علیرضا پورصباغ: تهمینه میلانی سال‌ها در سینما فیلم ساخته و آثارش معمولا مورد توجه اهالی رسانه بوده. حتی کسانی که به آثار او نقد دارند، باز هم پیگیر کارهایش هستند. اثر ماقبل آخر او یعنی «تسویه حساب» پس از 3 سال توقیف در جشنواره بیست و هشتم به نمایش در آمد و نوروز امسال اکران عمومی گرفت. داستان این فیلم درباره 4 دختر بزهکار است که درگیر اتفاقات مختلفی می‌شوند.